Met zijn grootformaatcamera reist Hans Wilschut als een hedendaagse nomade van stad naar stad. Hoewel Rotterdam zijn uitvalsbasis is, kan hij zich op elk moment bevinden in Lagos, Shanghai, Seoul of Johannesburg. Waar hij ook werkt, zijn houding blijft dezelfde: hij verkent de stad als een aandachtige waarnemer en probeert via zijn camera grip te krijgen op de ingrijpende veranderingen die zich voltrekken in opkomende megasteden. Of het nu gaat om veranderende architectuur, bevolkingsgroei, nieuwe bouwprojecten of verschuivende ontwikkelingspatronen aan de randen van de stad, Wilschut laat de stedelijke omgeving zoveel mogelijk voor zichzelf spreken. Zijn foto’s zijn meestal bijna leeg van mensen en richten zich vaak op beton, glas en gebouwde structuren, maar juist daardoor zeggen ze veel over het sociale leven dat zich daar afspeelt en over de bewoners die meestal buiten beeld blijven.
Zijn verschillende fotografische series bestrijken meerdere continenten en maken vergelijkingen tussen uiteenlopende steden mogelijk, maar ze zijn altijd stevig verankerd in de lokale context. Elk beeld vertrekt vanuit de specifieke geschiedenis, schaal en problematiek van een plek. Zijn werk in Lagos is daar een goed voorbeeld van. Dat project strekt zich uit over meer dan zeven jaar en tien reizen. Waar veel documentaire fotografen zich snel verplaatsen van de ene locatie naar de andere en telkens van onderwerp wisselen, begint Wilschuts werkwijze met langdurig onderzoek. Hij verdiept zich in de stad en haar verstedelijking en blijft vervolgens over langere tijd terugkomen terwijl de stad verder verandert. Eenmaal ter plaatse begint hij op straatniveau, lopend, rijdend, notities makend en kleine snapshots verzamelend. Pas daarna volgen de zoektocht naar precieze locaties en de technische voorbereiding. Veel van zijn opnames zijn fysiek veeleisend en vragen toegang tot hoge standpunten, ingewikkelde logistiek of overleg met bewoners van omliggende gebouwen. Omdat de steden die hij fotografeert zo groot en complex zijn, moeten ook zijn beelden een zekere ruimtelijke rijkdom hebben. Hij zoekt steeds naar een standpunt dat de stad niet reduceert, maar haar gelaagdheid zichtbaar maakt.
In de serie Modern Ruins, gemaakt in Lagos en andere steden wereldwijd, richt Wilschut zich op architectuur die in een toestand van stilstand is geraakt. Daarna volgde The Non City in the Megacity, een serie over de tegenstrijdigheden van de stedelijke omgeving. De gebouwen die daarin verschijnen zijn verlaten, half vervallen of blijven hangen in een onzekere toekomst. Ze functioneren bijna als een cultureel kerkhof van de stad. Terwijl er rondom nieuwe torens en bouwprojecten verrijzen, blijven zij zwijgend overeind, met fundamenten die langzaam aftakelen. Veel van deze gebouwen waren ooit juist symbolen van vooruitgang. Dat geldt bijvoorbeeld voor de panden in het centrum van Lagos Island, gebouwd in de jaren vijftig en zestig, in de periode waarin Nigeria zich losmaakte van de koloniale overheersing. Nu het economische zwaartepunt van de stad zich heeft verplaatst naar de nieuwe hoogbouw op Victoria Island, staan veel van die oudere gebouwen formeel leeg.
Toch betekent het einde van een formele functie niet dat een gebouw werkelijk buiten gebruik raakt. Juist dan beginnen vaak andere, informele vormen van gebruik. Op zulke momenten nemen bewoners de stad opnieuw in bezit en zoeken zij manieren om de beperkingen van de gebouwde omgeving te omzeilen. In het werk Not For Sale toont Wilschut een gebouw dat is teruggebracht tot zijn kale betonnen structuur, zonder dak en zonder ramen. Het lijkt te gaan om een bouwproject dat nooit is afgemaakt, of dat vastzit in jarenlange vertraging. Tegelijk zijn er duidelijke sporen van bewoning. Het pand is al toegeëigend voor andere doeleinden. Op de derde verdieping bevindt zich zelfs een groep rammen, vreemd en bijna surrealistisch aanwezig in een dichtbebouwde stedelijke omgeving.
Nigeria kent al jaren een sterke migratie van het platteland naar de grote steden, waardoor een stad als Lagos steeds zwaarder onder druk komt te staan. Dat leidt tot een inventief gebruik van de beschikbare ruimte, vaak op individueel niveau en van onderop georganiseerd. De stad wordt niet simpelweg ondergaan, maar telkens opnieuw aangepast aan de behoeften van haar bewoners. Dat is goed zichtbaar in Center of Excellence, waar een groot open terrein op Lagos Island, omsloten door nieuwe glazen gebouwen, in gebruik is genomen voor lokale handel, geïmproviseerde bedrijvigheid en een uitgestrekt parkeerterrein. Wilschut is juist geïnteresseerd in die momenten waarop mensen de stad overnemen en om haar regels heen werken. Veel van deze beelden ontstaan op plekken waar ontwikkeling in bredere zin is vastgelopen, soms voor jaren, soms voor een heel decennium. In zijn werk worden zulke plekken portretten van een tijd en van de kwesties die daarin spelen. In Center of Excellence krijgt dat iets wrangs door de bijna absurde hoeveelheid auto’s op een terrein dat nauwelijks georganiseerd lijkt, een situatie die bij regen direct problematisch wordt.
Volgens Wilschut leek op een bepaald moment wel zeventig procent van het vastgoed op Lagos Island in formele zin leeg te staan. Zulke panden verdwijnen in het dagelijks verkeer haast uit het zicht. Ze worden genegeerd, alsof ze niet meer meetellen. Juist daar ziet hij een taak voor de fotografie. Zijn beelden kunnen deze plekken opnieuw zichtbaar maken en een andere manier van kijken naar de stad openen. In Sealed Property toont hij bijvoorbeeld een gebouw dat vanwege een eigendomsgeschil is afgesloten. De deuren zijn dichtgelast en voorzien van een officiële kennisgeving. Het donkere volume van het pand steekt hard af tegen de omliggende bebouwing en krijgt iets dreigends, bijna spookachtigs. Doordat het beeld alle aandacht naar dit ene gebouw trekt, dwingt het de kijker na te denken over de geschiedenis van de plek, over eerdere vormen van gebruik en bewoning, over het huidige verval en over een toekomst die volledig openligt.
Lagos is een stad van extremen, waar de afstand tussen rijk en arm enorm is. In Wilschuts werk worden die tegenstellingen zichtbaar via architectuur en stedelijke ruimte. Omdat Lagos ook een van de snelst veranderende steden van Afrika is, verschuiven die spanningen voortdurend. Bij recente bezoeken raakte hij vooral gefascineerd door twee ontwikkelingen: de Blue Line, de spoorlijn die zich door de metropool uitstrekt tussen Marina en Okokomaiko, en de opkomst van nieuwe Chinese architectuur in de stad. Iedere reis levert nieuwe observaties op. Door het snelle tempo van verandering ontdekt en begrijpt hij telkens meer. Juist die overgangsmomenten hebben voor hem een bijzondere aantrekkingskracht.
Terwijl Lagos zich verder transformeert, met Eko Atlantic City dat uit de zee oprijst en historische informele nederzettingen die steeds sterker onder druk komen te staan, blijven bewoners zich aanpassen aan die verschuivende werkelijkheid. Wilschut volgt die veranderingen met zijn camera. Niet door spektakel op te zoeken, maar door aandachtig te kijken naar de stille structuren waarin het karakter van de stad zich aftekent.